Dấu chấm hết của Evergrande: Hứa Gia Ấn lĩnh án tù chung thân

Sáng 20/8, Tòa án Thâm Quyến (Trung Quốc) đã chính thức tuyên án tù chung thân đối với ông Hứa Gia Ấn (Hui Ka Yan), nhà sáng lập kiêm cựu Chủ tịch Tập đoàn China Evergrande. Phán quyết này đánh dấu dấu chấm hết cho sự nghiệp của người từng giữ vị trí giàu thứ 2 châu Á và là biểu tượng một thời của ngành bất động sản.

Cú sụp đổ sau hàng loạt sai phạm tài chính nghiêm trọng

Theo hãng thông tấn Xinhua, ông Hứa Gia Ấn bị kết án tù chung thân, tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân sau khi thừa nhận hàng loạt tội danh vào tháng 4, bao gồm gian lận tài chính, huy động vốn trái phép, chiếm đoạt tài sản doanh nghiệp và đưa hối lộ.

Cùng bị tuyên án trong phiên tòa này còn có 56 cá nhân khác có liên quan đến Evergrande, trong đó có hai con trai của ông Hứa là Hứa Trí Kiện (Xu Zhijian) và Hứa Đằng Hạc (Xu Tenghe). Tòa án khẳng định sẽ tiếp tục truy thu toàn bộ các khoản thu lợi bất hợp pháp và buộc hoàn trả các nghĩa vụ tài chính còn thiếu.

Song song với án phạt cá nhân, các pháp nhân trong hệ sinh thái cũng phải nhận mức phạt tiền kỷ lục. Tập đoàn Evergrande bị phạt 8,82 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,31 tỷ USD), trong khi công ty con vận hành tại thị trường đại lục là Hengda Real Estate chịu mức phạt 7 tỷ nhân dân tệ. Theo SCMP, đây là những mức phạt doanh nghiệp lớn nhất từng được tòa án áp dụng đối với các cáo buộc hình sự.

Hồ sơ vụ án xác định trong giai đoạn 2016-2021, ông Hứa Gia Ấn và doanh nghiệp đã thực hiện hành vi gian lận trên quy mô lớn nhằm che giấu các khoản nợ, làm giả báo cáo tài chính và phát hành chứng khoán gian dối. Đáng chú ý, tập đoàn này còn thao túng các tổ chức tài chính để chuyển trái phép dòng vốn tín dụng và tiền từ các quỹ bảo hiểm phục vụ mục đích của tập đoàn, đồng thời lợi dụng cơ chế chi trả cổ tức để trục lợi cá nhân.

Vụ gian lận 78 tỷ USD và chiếc bẫy đòn bẩy nợ

Sinh năm 1958 trong một gia đình nghèo tại tỉnh Hà Nam, ông Hứa Gia Ấn từng làm việc tại một nhà máy thép trước khi chuyển hướng sang lĩnh vực địa ốc tại Quảng Châu vào năm 1992. Năm 1996, ông thành lập Evergrande và nhanh chóng phất lên nhờ đón đầu làn sóng đô thị hóa mạnh mẽ.

Ở thời kỳ hoàng kim, Evergrande vươn lên thành nhà phát triển bất động sản lớn nhất Trung Quốc tính theo doanh số hợp đồng, sở hữu hơn 1.300 dự án trải dài khắp 280 thành phố. Nguồn tiền thu được từ địa ốc tiếp tục được tập đoàn đổ sang hàng loạt lĩnh vực ngoài ngành như bóng đá chuyên nghiệp, nước đóng chai và sản xuất xe điện.

Tuy nhiên, cỗ máy tăng trưởng thần tốc này lại được vận hành chủ yếu bằng đòn bẩy tài chính cực lớn. Evergrande trở thành doanh nghiệp bất động sản vay nợ nhiều nhất thế giới, đặc biệt là các khoản nợ phát hành bằng đồng USD. Để duy trì dòng tiền, ông Hứa liên tục huy động vốn từ các đối tác, nhà cung cấp và cả nhà đầu tư cá nhân.

Theo Bloomberg, kết quả điều tra cho thấy Evergrande đã thổi phồng hơn 560 tỷ nhân dân tệ (khoảng 78 tỷ USD) doanh thu trong giai đoạn 2019 - 2020 bằng cách ghi nhận trước doanh số bán nhà chưa đủ điều kiện. Quy mô sai phạm kế toán này được Nikkei Asia đánh giá là vượt xa các vụ bê bối tài chính chấn động thế giới trước đây như Enron hay Luckin Coffee.

Vụ việc cũng kéo theo sự sụp đổ uy tín của đơn vị kiểm toán PricewaterhouseCoopers (PwC). Công ty kiểm toán này đã bị xử phạt 441 triệu nhân dân tệ và đình chỉ hoạt động 6 tháng tại Trung Quốc đại lục vào năm 2024, đồng thời phải nộp phạt 310 triệu HKD (khoảng 40 triệu USD) tại Hong Kong (Trung Quốc).

Hồi kết của một đế chế và bài toán xử lý nợ

Sóng gió thực sự ập đến từ năm 2020 khi chính sách siết chặt tín dụng đối với ngành bất động sản được ban hành, chặn đứng khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay mới của Evergrande. Cuối năm 2021, tập đoàn chính thức rơi vào cảnh vỡ nợ khi không thể thanh toán lãi cho lô trái phiếu quốc tế.

Đến năm 2023, ông Hứa Gia Ấn bị áp dụng biện pháp giám sát tại nơi cư trú. Nỗ lực tái cơ cấu bất thành khiến tòa án Hong Kong (Trung Quốc) ra lệnh thanh lý Evergrande vào đầu năm 2024, mở đường cho các thủ tục tương tự đối với các đơn vị trực thuộc tại đại lục.

Theo tính toán của Bloomberg, trong hơn một thập kỷ kể từ khi niêm yết tại Hong Kong (Trung Quốc) năm 2009, ông Hứa Gia Ấn đã nhận về hơn 7 tỷ USD tiền mặt thông qua chính sách chi trả cổ tức hậu hĩnh của Evergrande. Dù vậy, toàn bộ khối tài sản tích lũy khổng lồ này hiện đều bị phong tỏa và tịch thu để phục vụ việc khắc phục hậu quả.

Phán quyết tù chung thân dành cho người từng đứng đầu Evergrande khép lại một trong những vụ án kinh tế lớn nhất lịch sử doanh nghiệp, song cuộc chiến pháp lý nhằm thu hồi tài sản cho các chủ nợ trong và ngoài nước vẫn đang diễn ra hết sức phức tạp. Trong khi đó, thị trường bất động sản Trung Quốc tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực phục hồi khi doanh số bán nhà mới trong tháng 7 vừa qua vẫn ghi nhận mức giảm 0,1% so với tháng trước.